Nijerya denilince ilk önce coğrafyası Afrika diye akla gelir. Ardından Afrika kıtasının en büyük ülşkesi olduğu da hatırlanması normaldır. Biraz ekonomi ve siyasete girince de akla o önemli tehlikeli petrol kaynağı gelir. Bir ülke petrol üretici olurda dış müdahaleler ve sömürgüleşme olmasın olmaz. Sora petrola rağmen yoksulukların çok derin olduğu sosyal gerçeyi de sıraya dizilir. Bunlar petrol üreticisi, büyük nufuslu ve çok uluslararası tekelli Nijerya denilen yörede oluyor. O zaman da sömürge geleneyinden petrol kaynağı birleşince iç huzur olması da mümkün olmaz. Parçalama ve yönetme kriteri etnik dini ne fark varsa da kulanılır. Bunların merkezleri de ortak paydaların olmaması olarak şekilenir. Nijerya sağ olsun dini olarak islam hristiyan ayrımına oldukça sahip: Sistem bunu çok iyi kulandığı için adı bağımsız olsa da bu farklar çeşitli şekilde ülkede kurumsalaştırıldı. Tüüm bunlar neden girişe kondu. Niye Nijerya bu hafta bizde olmasa da tüm dünyada gündem oldu. Elbet nedeni belli. YAratılan farklılıkların meyvesi olan korkunç katliyam olayları oluyor. Kadın çocuk demeden öldürülen köylü insanlar manzaraları dizilip gidiyor. Onun için her cumartesi mutlaka bir ülkeyi makaleye eklerken, bu hafta Nijeryayı katliyam gündemi nedeniyle biraz işin özüyle deyrlendirmek istedim.
  Nijerya hafta başında katliyam haberiyle bizde olmasa da bir çok uluslararsı medyada öne çıktı. Önce bende herkesin tahmin edeceyi gibi sık sık duyduğumuzz petrol kavgaları veya dini karşıtlı çatışma olarak algıladım. Gerçi ikinci söz konusu etiyim tahmin yarımyarıya doğru: Olanlar biraz öncelikli din olsa da yapılanları deşince, nijeryanın ikinci sömürge sorası yeniden yeni sömürge gerçeyi ile karşılaştım. Öldürülenler ilk başta elilerle ifade edildi: Biraz sora yüzlere çıktı. Sonunda kimine göre onlarla, kimiside beşyüzlerle ifade edildi. Bu kadar fark elbet yine sömürge tipi probagandalları bilmeyeneler için kavranamaz. Resmi çevreler konuyu azaltmak için sayıyı az gösterirken, bazısıda özelikle saldırıyı yaşayanlar daha iyi probaganda ve duyarlılık sayğlamak için sayıyı abartırlar. Nijeryada aynen bu siyasetlerin tutsağı olarak olayı yansıtı.
  Yöreye giden bazı gazeteciler bazen brinnin bazen diyerinin dedikleriyle çelişen görüntülerle adeta şaşırıp tam rakam vermemeyi yeylediler. Kesin olan ise orta nijeryada bir eyaletde yapılan saldırıda kadın çocuk bir çok insan hunharca öldürülmesi oluyordu. Elbet yorumcular hemen öldürülenlerin hristiyan olması nedeniyle islamcıları hedef gösterdi. Üstelik çok deyil bir ay öncesi ayni yörede bu kez islamcıları katlederek öldüren başka sivil katliyam yaşanıyordu. Bu bizde Nijeryadaki din farkının ne denli uçurumlu olduğunu ekliyordu. Buna birde sağlığı bozulan devlet başkanının yerine yardımcısının geşmesi nedeniyle duyulan kimi tepkileri de eke katmayı onuturmadı.
  Nijerya’da hakikaten tek doğru olmasa da dini farklılıkların yoğun keskin olduğunu gösteriyor. Öyle ki islamcıların olduğu yoğun eyaletlerde şeryat kanunlrının uygulandığı gerçeyi dahi kuşkuları yanıtlamalarda eyter ve artar. Ama konuyu kabile din ekseninden çıkartan önemli sosyal gerçeyi ve siyasal farklılaşmayı kimmse doğru dürüs yazmadı. Hep din farkı ve misilemeyle yetinildi. Peki bu önemli diyer sosyal farklılaşan siyasal gerçek nedir?
  Nijerya’da ilginç bir sosyal farklılığı siyasal hukukla kurumsalaştırıldı. Her eyaletde bir yerli bir de göşmenler olmak üzere iki farklı kesim oluşur. Bu yanlış anlaşılmasın; DIş gelenler anlamında deyil: Eyletin kendi içindeki yerli ve soradan gelen farklılıklardan oluşan sosyal ayrışmam oluyor. Belki buna normal diyeceksiniz: En azından doğru ifade bakımından: Oysa Nijerya siyaseti bunu hukki farklılaştırmaya dek taşıdı.
  Nijerya eyaletlerinde yerli halk her türlü kamusal hakka ve kamuda çalışma haklarına sahipdir. Göşmenler ise ne kamuda çalışma hakkı vardır, nede bazı diyer hizmetlerden kolay kolay yararlanma şansı vardır. Bu ayrım adeta kas sistemine benzeyen özde ise ülke farklılıkarına bir de sosyal yeni boyut ekleyerek büyük Nijeryada küçük küçük bir çok ayrışma ile ortak sosyal hareketi oluşturma engeli konuldu.
  Konusunu etiyimiz bu olayların çıktığı eyalet hristiyanlar yerli islam kesimi de göşmen statüsünde olması da salt dini deyil ayni zamanda sosyal farklı iki kesimin de uçurumsal yeni katgısı oluyor. Buna elbet bir de kabile farkı nedeniyle ortak iki farkın kendi içindeki çatışmalı yeni ayyrışması da eklenmelidir. O zaman da saldırıya uğrayanın belli olmasına karşın saldırganın nedenli çok yönlü tahmini de vardır. Onutmayalım çoğu Nijerya olaylarının da ardında bölge petrol zenginliyinden pay alma çıkışı da oluyor. Özelikle orta Nijeryada bu durum sık sık görülür.
 İster istemez insan soruyor: Nijerya’da böylesi korkunç çatışmalar eyletkler arası çok oluyor. Ama bizden çok daha yoğun nufusa ve katliyam olmasına karşın bağımsız yeni devlet hala çıkmadı. Bu Atmışlarda nufus farklılaşma ve sistem ikilemi altında Biyafra deneyimi oldu: O kadar: Hala onca senelerin yıkımları Nijeryayı parçalayamadı. Hemde son olayda olduğu gibi güvenlik kuvetlerinin müdahale etmemesi gibi faktöre rağmen. Eyaletlerin şeryatdan diyer hristiyan veya layik hukuk derin farkına karşında yine ayrı devletciler oluşmadı. Sanırım Nijeryayı okurken bu son bölümle de bize bazı dersler mesajlar vermiyormu?